متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : زبان و ادبیات فارسی

عنوان : بررسي تطبيقي مدل تأويلي غزليات ديوان حافظ از آيات قرآن مجيد با هرمنوتيك شلايرماخر

 دانشگاه آزاد اسلامي

واحد رشت

دانشكده علوم انساني

گروه  آموزشی زبان و ادبيات فارسي

پايان نامه تحصيلي جهت اخذ درجه كارشناسي ارشد

رشته : زبان و ادبیات فارسی

عنوان :

بررسي تطبيقي مدل تأويلي غزليات ديوان حافظ از آيات قرآن مجيد با هرمنوتيك شلايرماخر

 استاد راهنما:

دكتر محمد تقي يونسي رستمي

شهريور1393

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

« فهرست »

عنوانصفحه
 

چكيده ………………………………………………………………………………………………………..

 

1

فصل اول : كليات تحقیق ………………………………………………………………………………2
1-1 مقدمه……………………………………………………………………………………………………

1-2 بیان مسأله……………………………………………………………………………………………..

1-3 اهداف تحقیق ……………………………………………………………………………………….

1-3-1 هدف کلی…………………………………………………………………………………………

1-3-2 اهداف جزئی……………………………………………………………………………………..

1-4 ضرورت تحقیق …………………………………………………………………………………….

1-5 پرسش های تحقیق………………………………………………………………………………….

1-6 فرضیات تحقیق………………………………………………………………………………………

1-7 روش تحقیق………………………………………………………………………………………….

1-8 پیشینه تحقیق…………………………………………………………………………………………

3

4

6

6

6

6

6

7

7

7

فصل دوم: بنياد نظري ، هرمنوتيك و انديشه هاي شلايرماخر ………………………………8
2-1  شلایر ماخر…………………………………………………………………………………………..

2-1-1  زندگینامه شلایرماخر………………………………………………………………………….

2-1-2  معرفی آثار شلایرماخر………………………………………………………………………..

2-1-3  آراء و اندیشه های شلایرماخر……………………………………………………………..

2-2 هرمنوتیک……………………………………………………………………………………………..

2-2-1 تعریف لغوی هرمنوتیک ……………………………………………………………………..

2-2-2 مفهوم هرمنوتیک………………………………………………………………………………..

2-2-3 طبقه بندی هرمنوتیک…………………………………………………………………………..

2-2-3-1 هرمنوتیک از دیدگاه کاربرد آن…………………………………………………………

2-2-3-2 هرمنوتیک از دیدگاه دوره تاریخی…………………………………………………….

2-2-3-2-1 هرمنوتیک کلاسیک ……………………………………………………………………

2-2-3-2-2 هرمنوتيک مدرن يا فلسفي……………………………………………………………

2-2-3-2-3 هرمنوتيك پسامدرن…………………………………………………………………….

2-2-4 هرمنوتیک شلایر ماخر…………………………………………………………………………

2-2-5 نظریات هرمنوتیکی شلایرماخر……………………………………………………………..

2-2-5-1 عمومیت سوء فهم…………………………………………………………………………..

2-2-5-2 زبان و هرمنوتیک……………………………………………………………………………

2-2-5-3  قواعد هرمنوتیکی…………………………………………………………………………..

2-2-5-4 دیالکتیک فهم…………………………………………………………………………………

2-2-5-5 چرخه هرمنوتیکی……………………………………………………………………………

2-2-6 میراث هایدگر…………………………………………………………………………………….

2-2-7 نقد هایدگر………………………………………………………………………………………..

2-2-8 هرمنوتیک گادامر………………………………………………………………………………..

2-2-9 هرمنوتیک نسبی گرای گادامر……………………………………………………………….

2-2-10 نقد گادامر……………………………………………………………………………………….

2-3  تاویل …………………………………………………………………………………………………

2-3-1 معناي اصطلاحي و لغوي تأويل…………………………………………………………….

2-3-2  پیشینه تاویل ……………………………………………………………………………………

2-3-3  شرایط تأویل…………………………………………………………………………………….

2-3-4 انواع تأویل ………………………………………………………………………………………

9

9

10

10

12

12

12

13

13

15

15

16

17

18

20

20

21

23

23

24

26

27

27

30

31

32

32

33

35

36

فصل سوم: حافظ و ديوان ……………………………………………………………………………..37
3-1  حافظ………………………………………………………………………………………………….

3-1-1  نياكان حافظ ……………………………………………………………………………………

3-1-2  زندگینامه حافظ…………………………………………………………………………………

3-1-2-1  نوجواني و جواني حافظ ………………………………………………………………..

3-1-2-2  فراگيري دانش حافظ…………………………………………………………………….. 

3-1-2-3  عصر تولد حافظ ………………………………………………………………………….

3-1-3  دانش و هنر حافظ ……………………………………………………………………………

3-1-3-1 حافظ از مدرسه تا درسگاه ……………………………………………………………..

3-1-3-2 حفظ قرآن حافظ …………………………………………………………………………..

3-1-4 وضع عمومي شعر در عصر حافظ ……………………………………………………….

3-1-5  درباره عرفان و مقام عرفانی حافظ ………………………………………………………

3-1-6  ویژگی های شعر حافظ………………………………………………………………………

3-1-6-1  رمز پردازی و حضور سمبولیسم غنی در شعر حافظ……………………………

3-1-6-2  عشق انساني حافظ………………………………………………………………………..

3-1-6-3  طنز …………………………………………………………………………………………….

3-1-6-2  ایهام و ابهام ………………………………………………………………………………..

3-1-6-3  جهان بینی حافظ ………………………………………………………………………….

3-1-6-4  راز موفقيت حافظ………………………………………………………………………….

3-1-7  تاویل پذیری شعر حافظ……………………………………………………………………..

38

38

38

39

44

44

45

45

46

46

47

49

49

50

51

51

52

54

54

فصل چهارم: تطبيق انديشه هاي حافظ و شلايرماخر ………………………………………….

4-1 تأویل از دیدگاه حافظ…………………………………………………………………………….

4-2 دلایل و شواهد انطباق اشعار و ابیات حافظ بر قرآن مجید ……………………………

4-3 تاثیر قرآن در اشعار حافظ………………………………………………………………………..

4-3-1 ترجمه الآیات بالابیات…………………………………………………………………………

4-3-2  تضمین شعری آیات…………………………………………………………………………..

4-3-3  استفاده از تلمیحات قرآنی…………………………………………………………………..

4-4 انطباق شعر حافظ بر آیات قرآن………………………………………………………………..

4-5 چگونگی اقتباس حافظ از قرآن………………………………………………………………..

4-5-1 اقتباس مستقیم……………………………………………………………………………………

4-5-2 اقتباس غیر مستقیم………………………………………………………………………………

4-6 تداعی معانی………………………………………………………………………………………….

4-7 انديشه ها و افكار قرآني حافظ…………………………………………………………………

56

57

58

59

59

62

62

62

64

64

66

67

 

67

فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهاد ………………………………………………………………….103
5-1 نتیجه گیری……………………………………………………………………………………………104
5-2پیشنهادهای پژوهش………………………………………………………………………………..105
منابع ………………………………………………………………………………………………………….106

 

چكيده

هرمنوتیک دانشی است که به فهم یک اثر می پردازد و با نقد فهم روش شناختی می کوشد تا راهی برای فهم بهتر اثر ارايه کند . شلایرماخر ، پدر الهیات مدرن پروتستان ، شکل نوینی از تفسیر شهودی بر پایه تجربیات دینی از عهدین را در غرب پایه گذاری کرد. به دلیل عمق اندیشه ، گستردگی مضامین بلند عرفانی دیوان حافظ و تأثیرپذیری فراوانش از آیات قرآن کریم و با هدف رسیدن وجوه نقاط مشترک این دو اندیشمند مسیحی و مسلمان – در غرب و شرق – به بررسی تطبیقی ابیات دیوان حافظ که قسمت اعظمی از آنها متأثر و مأخوذ از آیات قرآن مجید است با بهره گرفتن از روش تحقيقي- تحليلي پرداخته ايم . در اين پژوهش نشان داده شده بين ديدگاه حافظ و شلايرماخر وجه مشترك وجود دارد چون هردو انديشمند از طريق استنباط تاويلي (هرمنوتيكي) به كتاب آسماني ، عهدين و قرآن ،توجه داشته اند و حافظ در اشعارش هم به مباحث عمده هرمنوتيك فلسفي توجه داشته و هم عملاً دست به تأويل زده است ، در نظر شخصي و شهودي او آنچه تأويل مي پذيرد متشابهات است و محكمات قرآن تأويل نمي پذيرد و شلايرماخر نيز براي نخستين بار هرمنوتيك غرب را در كتب مقدس وارد ساخته است .

كليد واژگان :  قرآن ، كتاب مقدس ،تأويل ، ديوان حافظ ، شلايرماخر ، هرمنوتيك

-1 مقدمه :

تردیدی نیست که هر نوع دانش و اندوخته‏ی ذهنی شاعر خواه ناخواه در شعرش انعکاس‏ می‏یابد،زیرا در واقع آنچه شخصیت معنوی او را شکل می‏دهد.همان دانشها و تجربه‏ها و آموخته‏هائی است که به مرور زمان و در طول زندگی به دست می‏آورد.این معارف و دانش‏ها، هنگام سرودن شعر،از نو جان گرفته،مجال بروز و ظهور پيدا مي كند.شاید بتوان گفت که شعر، علاوه بر بیان عواطف و احساسات،ترجمانی است از : دانش ها و آموخته‏های شاعر،بویژه‏ وقتی که این دانش ها و آموخته‏ها با اعتقادات استوار مذهبی و مسائلی که شاعر آنها را از صمیم قلب پیوند داده باشد ،پذیرفته و بدان ها مؤمن و معتقد گردیده است،که در آن صورت‏ شعر او تصویری روشن از آرا و عقاید مذهبی او نیز خواهد بود.

بخش وسیعی از ادبیات غنی و بارور کهن پارسی از این نوع است و به جرأت می‏توان گفت: اگر کسی از مباحث دینی و اخبار و احادیث مذهبی و تفاسیر قرآن بیگانه باشد،نمی‏تواند از خوان گسترده و پر نعمت ادب فارسی به صورت کامل بهره گیرد و از چشمه ي فیاض آن متمتع شود. زیرا بدون وقوف و آگاهی بر اینگونه مسائل و مباحث،فهم و درک بسیاری از سروده‏ها و اشعار شاعران بزرگ،ناممکن می‏گردد.  این حکم تنها در مورد ادب فارسی مصداق ندارد.بسیاری از آثار شاعران اروپائی نیز تحت تأثیر موضوعات و مسائل مذهبی به وجود آمده است و خواننده این آثار را گریزی نیست، جز آگاهی و وقوف بر مباحث و مسائل مذهبی خاصی که شاعر یا نویسنده،متأثر از آن بوده‏ است.کمدی الهی دانته و بهشت گمشده جان میلتون از این نوع است و خواننده این دو اثر بدون اطلاع کامل به محتویات انجیل بویژه مباحث و مسائلی که در مورد خلقت و معاد،در این‏ کتاب آمده است.نمی‏تواند به مقصود و منظور نویسنده راه یابد.            اما این موضوع در شعر و ادب پارسی نمایان‏تر است.دیوان سخن‏سرایان بزرگ ما چون‏ خاقانی و نظامی و ناصر خسرو و سعدی و نظایر آنان گواه صادقی است بر درستی سخن،زیرا بازتاب آیات قرآنی و اخبار و احادیث نبوی به روشنی در آنها مشهود است.مولوی و حافظ از این جهت چهره ي روشن‏تری دارند.مولوی در سرودن مثنوی معروف خود به شدت،تحت تأثیر اخبار و احادیث مذهبی است و حافظ در بهره‏یابی و اخذ و اقتباس از آیات قرآن،استادی چيره‏ دست است.او با این کتاب مقدس آسمانی انس و الفتی خاص دارد و آنگونه که خود در غزل شماره 94 اشاره کرده‏ آن را با چهارده روایت در حفظ داشته است :

«عشقت رسد به فریاد ار خود بسان حافظ            قرآن ز بر بخوانی با چهارده روایت»

آنچه گرد آمده کوشش و پژوهشي است درباره ی باز نمایی جلوه هایی از قرآن و حدیث در اشعار  ديوان حافظ و مقايسه تطبيقي آن با مفاهيم هرمنوتيكي خصوصاً هرمنوتيك شلايرماخر انتخاب اين موضوع بیان کننده ی مهم ترین اصل در زندگی ما یعنی قرآن و احادیث است كه یادگیری آن برای حل مشکلات مسلمانان  بسیار مفید است .

1-2 بیان مسأله :

یکی از دغدغه هاي پژوهشگران ادبي معاصر ترسيم مدل فكري عارفان و شاعران ادبيات ايران                  است ،  مطالعه در آثار دو انديشمند بزرگ جهان يعني حافظ شيرازي(727-792 هـ .ق)و شلايرماخر آلماني(1768-1834 م) نزديكي هايي را در روش كارشان نشان داد كه ما را بر اين داشت تا به تحقيق در زمينه حاضر بپردازيم و آن قرابتي است كه ميان تاويل هاي حافظ و هرمنوتيك شلايرماخر ديده مي شود .

هرمنوتیک دانشی است که به « فرایند فهم یک اثر» می‌پردازد و چگونگی دریافت معنا از پدیده‌های گوناگون هستی اعم از گفتار، رفتار، متون نوشتاری و آثار هنری را بررسی می‌کند. دانش هرمنوتیک با نقد روش‌شناسی، می‌کوشد تا راهی برای «فهم بهتر» پدیده‌ها ارائه کند؛ اگرچه گروهی از نظریه‌پردازان هرمنوتیک، با ایجاد و تبیین «روش» در مسیر فهم مخالفند و «فهمیدن» را یک واقعه می‌دانند که قابل اندازه‌گیری و روش‌مندسازی نیست. به زبان ساده‌تر، دانش هرمنوتیک به دنبال یافتن پاسخی برای این پرسش است که آیا روش و راهکاری وجود دارد تا خوانندگان یک متن و یا بینندگان یک اثر هنری، با به‌کارگیری آن روش، به دریافت معنای ثابت و مشخصی از آن اثر یا متن دست یابند؛ یا این که درک و فهم هر مخاطبی مختص اوست و با دیگری تفاوت دارد. در برابر واژهٔ هرمنوتیک، بیشتر از کلمهٔ «تفسیر» و یا «تأویل» استفاده می‌شود، هرچند که این دو لفظ، ترجمه‌های مناسبی برای واژهٔ هرمنوتیک نیستند.

فریدریش دانیل ارنست شلایرماخر ( 1834- ۱۷۶۸ م ) فیلسوف و متأله پروتستان آلمانی بود. وی را پیشگام هرمنوتیک مدرن می‌دانند. به‌دلیل تأثیر به‌سزای‌ او بر اندیشهٔ متأخر مسیحی، او را پدر الهیات مدرن پروتستان می‌دانند. شلایرماخر به‌همراه هومبولت از بنیان‌گذاران دانشگاه برلین ( ۱۸۰۸-۱۸۱۰م ) بود. او تا پایان عمر در این دانشگاه به تدریس پرداخت.

فردریش شلایرماخر پدر هرمنوتیک، تردیدهایی بس جدی پیرامون عینی بودن متن انجیلی وارد       می کند. اما مسئولیت تکمیل این وظیفه به عهده فردریش نیچه (1900-1844 م ) متفکر اصلی پسامدرنیسم، افتاد و با این نظریه آغاز شد که زبان توان انتقال حقیقت غایی را دارا نیست. او این اندیشه را پیش کشید که هر آنچه برای ما مانده است، صرفاً تفسیر است.

از آثار شلایرماخر مي توان « ايمان مسيحي » را نام برد كه به عنوان برداشت جديدش از مسيحيت محسوب مي شود ، همچنين « مذهب » –  شامل سخنراني هايي خطاب به منكران انديشمند –  كه در آن مي كوشد تا جايي را براي دين درميان روشنفكران فرهيخته آلمان كه بيشتر آنان از ايمان رسمي روي گردانده بودند ، پيدا كند .

شلايرماخر در تفسير كتاب مقدس ديدگاهي دارد كه موضوع اصلي ما در اين پايان نامه است . او به شكلي از تفسير شهودي معتقد است كه بر پايه تجربه ديدني مفسران است . در تفسير هاي عرفاني  بويژه تاويل هايي كه حافظ از آيات قرآني در آثار خود ارائه مي دهد مدل شهودي برپايه تجربه ديني ديده مي شود .

خواجه شمس‌الدین محمد بن بهاءالدّین حافظ شیرازی (792727 ه .ق)شاعر بزرگ سده هشتم ه . ق   یکی از سخنوران نامی جهان است. بیش‌تر شعرهای او غزل هستند که به غزلیات حافظ شهرت دارند.او از مهمترین تاثیرگذاران بر شاعران پس از خود شناخته می‌شود . در قرون هجدهم و نوزدهم میلادی اشعار او به زبان‌های اروپایی ترجمه شد و نام او بگونه‌ای به محافل ادبی جهان غرب نیز راه یافت.

دیوان حافظ که مشتمل بر حدود ۵۰۰ غزل، يك قصیده، دو مثنوی، چندین قطعه و تعدادی رباعی است، تا کنون بیش از چهارصد بار به اشکال و شیوه‌های گوناگون، به زبان فارسی و دیگر زبان‌های جهان به‌چاپ رسیده‌است. حافظ چیره‌دست‌ترین غزل سرای زبان فارسی است ، او از آیات قرآن مجید در اشعار خود به طور مکرر استفاده کرده است  :

« نديـدم خوش تر از شعــر تو حافـظ               به قرآنــي كه انــدر سينه داري »  ( غزل 447 )

« صبــح خیــزی و سلامـت طلبــی               هرچه کردم همه از دولت قرآن کردم  » ( غزل 319 )

او برخي از حديثهاي قدسي را نيز تبديل به غزلهاي وزيني كرده است از جمله غزل 206 كه در آن دو بيت زير آمده است :‌

« پيش از اينت بيش از اين انديشه عشاق بود               مهـر ورزي تـو با ما شهــره آفاق بـود

سايه معشـوق اگر افتاد بر عاشـق چه شد                 ما به او محتاج بوديم و او به ما مشتاق بود »

و يا غزل 152 با مطلع :

« در ازل پر تو حسنت زتجلي دم زد                             عشق پيدا شد و آتش به همه عالم زد »

تعداد صفحه : 121

قیمت :14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

:        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :
 

 

برچسب ها :